Hướng dẫn phân tích đề văn thuyết minh và cách làm bài văn thuyết minh trong chương trình Ngữ Văn 8

Ở bài học trước, chúng đã tìm hiểu về những đặc điểm và phương pháp về loại văn bản thuyết minh. Các em đã hiểu được văn bản thuyết minh là loại văn bản kể về những sự vật, sự việc, hiện tượng, … thông dụng, phổ biến trong tự nhiên xã hội qua các đặc điểm, tính chất, nguyên nhân, … Vậy cách làm bài văn thuyết minh cần những yếu tố gì? Cơ sở nào để làm nên một bài văn thuyết minh? Để tìm hiểu những vấn đề trên, trong bài học này, Vforum sẽ hướng dẫn cho các em soạn bài Đề văn thuyết minh và cách làm bài văn thuyết minh.

I – ĐỀ VĂN THUYẾT MINH VÀ CÁCH LÀM BÀI VĂN THUYẾT MINH
1. Đề văn thuyết minh
Đọc các đề văn thuyết minh sau và thực hiện các yêu cầu nêu ở dưới.
a) Giới thiệu một gương mặt trẻ của thể thao Việt Nam (ví dụ: Nguyễn Thuý Hiền, Trần Hiếu Ngân, Nguyễn Ngọc Trường Sơn,...).
b) Giới thiệu một tập truyện.
c) Giới thiệu về chiếc nón lá Việt Nam.
d) Giới thiệu về chiếc áo dài Việt Nam.
e) Thuyết minh về chiếc xe đạp.
g) Giới thiệu đôi dép lốp trong kháng chiến.
h) Giới thiệu một di tích, thắng cảnh nổi tiếng của quê hương (đền, chùa, hồ, kiến trúc,...)
i) Thuyết minh về một giống vật nuôi có ích.
k) Giới thiệu về hoa ngày Tết ở Việt Nam.
l) Thuyết minh về một món ăn dân tộc (bánh chưng, bánh giầy, phở, cốm,...)
m) Giới thiệu về tết Trung thu.
n) Giới thiệu về một đồ chơi dân gian.
Yêu cầu:
- Nhận xét về phạm vi các đề văn nêu trên.
- Dựa vào tính chất của bài văn thuyết minh để tìm hiểu đề văn và yêu cầu về nội dung của bài văn thuyết minh.
Trả lời:
- Nhận xét về phạm vi các đề văn nêu trên: đều là đề văn thuyết minh và đốitượng đều là các sự vật hiện tượng gần gũi trong đời sống.
- Dựa vào tính chất của bài văn thuyết minh để tìm hiểu đề văn và yêu cầu về nội dung của bài văn thuyết minh. Ghi nhớ sách giáo khoa.

2. Cách làm bài văn thuyết minh
Đọc bài văn sau và trả lời câu hỏi.
XE ĐẠP
Có một thời xe đạp là phương tiện giao thông cá nhân chủ yếu của người Việt Nam. Xe đạp là phương tiện giao thông giản tiện chuyển động nhờ sức người.
Xe đạp do nhiều bộ phận tạo thành, chủ yếu là hệ thống truyền động, hệ thống điều khiển và hệ thống chuyên chở. Hệ thống truyền động gồm khung xe, bàn đạp, trục giữa, ổ bi giữa, dây xích, đĩa, ổ líp, hai trục, ổ bi và hai bánh trước sau. Người đi xe đạp ngồi lên xe, chân đạp bàn đạp làm trục xe chuyển động, đĩa chuyển động kéo dây xích làm chuyển động ổ líp và bánh sau, tạo lực đẩy cho xe tiến về phía trước. Đĩa răng cưa có đường kính lớn hơn đường kính ổ líp, số răng cưa của nó nhiều gấp hơn hai lần số răng cưa của ổ líp. Khi đĩa chuyển động một vòng thì ổ líp chuyển động hơn hai vòng. ổ líp chuyển động làm bánh xe chuyển động theo. Đường kính bánh xe thường là 650mm hay 700mm, gấp 10 lần đường kính ổ líp, như vậy ổ líp quay một vòng thì bánh xe đã lăn được một quãng dài.
Ổ líp quay nhanh sẽ làm xe chạy nhanh. Lúc đầu bánh xe làm bằng gỗ, khi chạy xe xóc rất dữ. Ngày nay, người ta làm bánh xe bằng cao su, lốp ở ngoài, săm ở trong, khi bơm đủ hơi, có lực đàn hồi, xe chạy ít xóc hẳn.
Hệ thống điều khiển gồm ghi đông có bàn tay cầm xoay được qua cổ xe có ổ bi nhằm lái cho bánh xe trước đi theo phương hướng mong muốn. Hai cái phanh lắp hai đầu tay cầm, điều khiển cho tốc độ xe khi đang chạy nhanh có thể chậm lại. Hai tay cầm ở ghi đông vừa là tay lái, vừa là chỗ nắm để giữ cho người đi xe phanh làm cho má phanh ép vào hai bên vành xe tạo thành lực ma sát làm giảm tốc độ chuyển động của bánh xe và xe chạy chậm lại hoặc đứng hẳn lại khi cần thiết. Nhờ bộ phanh mà người đi xe có thể dừng xe theo ý muốn.
Hệ thống chuyên chở gồm yên xe và dàn đèo hàng hoặc giỏ đựng. Yên xe lắp ở trên khung xe là chỗ ngồi của người đi xe. Dàn đèo hàng lắp ở phía sau yên, dựa trên trục bánh xe sau, có thể chở được khá nhiều hàng. Có khi người ta lại lắp bộ phận chở hàng ở phía trước, dựa trên trục bánh xe trước.
Ngoài các bộ phận chính như trên, xe đạp còn có cái chắn xích và hai chắn bùn lắp trên bánh sau và bánh trước, có đèn xe lấy nguồn điện từ đi-na-mô lắp ở phía trước càng xe, và đèn tín hiệu lắp ở phía sau, có thể có chuông lắp gần chỗ tay cầm.
Xe đạp là phương tiện giao thông rất tiện lợi trong cự li ngắn như trong làng, trong thành phố nhỏ. Xe đạp chuyển động không gây ô nhiễm. Đi xe đạp là một cách vận động cơ thể như một hoạt động thể thao.
Hiện nay xe máy quá nhiều, có cơ lấn lướt xe đạp, vừa gây ách tắc giao thông vừa gây ô nhiễm môi trường. Trong tương lai khi phương tiện giao thông công cộng phát triển, xe đạp vẫn là phương tiện giao thông cá nhân không thể thiếu, vừa sạch sẽ vừa tiện lợi.
(Bài làm của học sinh)
Câu hỏi
a) Đối tượng thuyết minh của bài văn là gì?
b) Chỉ ra phần Mở bài, Thân bài, Kết bài và cho biết nội dung mỗi phần.
c) Để giải thích về chiếc xe đạp, bài viết đã trình bày cấu tạo chiếc xe như thế nào? (Xe gồm mấy bộ phận? Các bộ phận đó là gì? Các bộ phận ấy được giải thích theo thứ tự nào? Có hợp lí không? Vì sao?)
d) Phương pháp thuyết minh trong bài là gì?
Trả lời:
a) Đối tượng thuyết minh của bài văn là chiếc xe đạp
b) Chỉ ra phần Mở bài, Thân bài, Kết bài và cho biết nội dung mỗi phần:
  • Mở bài là đoạn đầu: giới thiệu về chiếc xe đạp
  • Thân bài từ tiếp theo đến “ tay cầm”: nêu chi tiết từng bộ phận của chiếc xe đạp
  • Kết bài là phần còn lại: tầm quan trọng của chiếc xe đạp.
c) Để giải thích về chiếc xe đạp, bài viết đã trình bày cấu tạo chiếc xe từ bộ phận chính đến bộ phận phụ.
d) Phương pháp thuyết minh trong bài là nêu định nghĩa, phân loại, so sánh, liệt kê.

II – LUYỆN TẬP
1. Lập ý và dàn ý cho đề bài: “Giới thiệu về chiếc nón lá Việt Nam”.
2. Tham khảo dàn ý:
a) Mở bài:
Nêu một định nghĩa về chiếc nón lá Việt Nam.
b) Thân bài
- Hình dáng của nón như thế nào? Nón được làm bằng nguyên liệu gì? Cách làm nón ra sao? Nón thường được sản xuất ở đâu? Vùng nào nổi tiếng về nghề làm nón? (ví dụ: nón Huế, nón Quảng Bình, nón Hà Tây (làng Chuông),...)
- Nón có tác dụng như thế nào trong cuộc sống của người Việt Nam?
- Có thể dùng nón làm quà tặng nhau được không?
- Em có biết một điệu múa tên là Múa nón không?
- Em có nghĩ rằng nón dã trở thành một biểu tượng của người phụ nữ Việt Nam không?
c) Kết bài
Cảm nghĩ về chiếc nón lá Việt Nam.

Trên đây là bài soạn Đề văn thuyết minh và cách làm bài văn thuyết minh. Qua bài viết chúng ta đã có thể hình dung ra được những bước cơ bản để làm một bài văn thuyết minh. Hi vọng các em đã nắm được những kiến thức để có thể làm bài văn thuyết minh tốt hơn. Hẹn gặp lại các chúc các em học tốt.

Xem thêm: Soạn bài Dấu ngoặc đơn, dấu hai chấm lớp 8 ngắn gọn